AI verandert niet alleen M&A, maar ook de waarde van bedrijven

Artificial Intelligence is in korte tijd doorgedrongen tot de Nederlandse overnamemarkt. Niet als futuristisch onderwerp, maar als praktische factor in analyses, waarderingen en due diligence. Voor ondernemers die hun bedrijf ooit willen verkopen, is AI daardoor geen onderwerp meer voor later. 

De belangrijkste verandering zit niet alleen in het transactieproces zelf. AI maakt het mogelijk om sneller marktanalyses uit te voeren, grote hoeveelheden informatie te verwerken en financiële patronen te herkennen. Maar de belangrijkere verschuiving is dat AI ook de ondernemingen verandert die worden gekocht en verkocht. Bedrijven worden namelijk meer schaalbaar en efficiënter, of juist kwetsbaarder.  

Voor Nederlandse mkb-ondernemers, familiebedrijven, zakelijke dienstverleners en accountantskantoren betekent dit dat kopers anders zijn gaan kijken. Niet alleen naar de algemene factoren zoals bijvoorbeeld omzet, EBITDA en afhankelijkheden, maar ook naar datakwaliteit, automatiseringsgraad en de vraag of het businessmodel bestand is tegen AI-gedreven concurrentie binnen de markt of heel simpel de vraag: past de onderneming (al) AI toe in haar bedrijfsprocessen. 

1. Hoe AI het M&A-proces verandert

Binnen corporate finance is AI inmiddels vooral een versneller. Taken die veel tijd vroegen, verlopen sneller: het samenvatten van marktrapporten, analyseren van financiële data, screenen van mogelijke kopers en het voorbereiden van de eerste teksten voor informatiememoranda en mails. Uit onderzoek van Deloitte bleek in 2025 dat circa 86% van de grotere M&A-teams generatieve AI heeft geïntegreerd in hun werkprocessen, met name in due diligence en marktanalyse. 

Ook bij JM Corporate Finance wordt AI ingezet ter ondersteuning van analysewerk en marktanalyses. Niet om het oordeel van de adviseur te vervangen, maar om sneller tot betere vragen en scherpere inzichten te komen. Een goed verkoopproces draait uiteindelijk om vertrouwen creëren. Een informatiememorandum is geen datadump, maar een zorgvuldig opgebouwd investeringsverhaal. AI kan helpen bij structuur en consistentie, maar de kern blijft mensenwerk.

2. Hoe AI de waarde van ondernemingen verandert

Bedrijven die profiteren 

Ondernemingen die AI effectief inzetten, kunnen hun marges verbeteren door processen in administratie, klantenservice, planning en rapportage efficienter te maken. In sectoren met personeelstekort is dat inmiddels een strategisch voordeel. De cijfers in de Nederlandse overnamemarkt weerspiegelen dat al. Uit de Dealsuite Overname Barometer over H2-2025 blijkt dat de gemiddelde EBITDA-multiple voor softwareontwikkeling steeg naar 7,5x en IT-dienstverlening naar 6,7x, ruim boven het mkb-gemiddelde van 5,0x. Kopers betalen meer voor bedrijven die kunnen groeien zonder tegelijkertijd meer mensen in te hoeven zetten. 

Bedrijven die risico lopen 

Kopers kijken ook kritischer naar ondernemingen die geen stappen hebben gezet. Uit onderzoek van Bain & Company bleek in 2026 dat één op de vijf strategische kopers een deal heeft laten schieten vanwege de verwachte impact van AI op het verdienmodel van het doelbedrijf. Sectoren waar dit risico het sterkst speelt: 

• Zakelijke dienstverlening waarbij de marge primair komt uit repetitief kenniswerk of documentproductie 

• Accountancy en administratie gericht op transactieverwerking 

• Recruitment en HR-dienstverlening waarbij matching en screening grotendeels handmatig verlopen 

• Softwarebedrijven zonder zichtbare visie op AI, in sectoren waar kopers dat inmiddels als minimumvereiste zien 

Dit betekent niet dat deze bedrijven onverkoopbaar zijn. Maar kopers prijzen waargenomen risico in, via een lagere prijs of via een dealstructuur met earnouts en escrow-arrangementen. 

3. Waar kopers tegenwoordig op letten

Private equity en strategische kopers kijken steeds vaker naar AI als onderdeel van de investeringscase. De focus verschilt per type bedrijf. 

Softwarebedrijven 

Kopers kijken naar productroadmaps, embedded AI-functionaliteit en datatoegang. De kernvraag is of concurrenten die AI wel goed geïmplementeerd hebben sneller dezelfde waarde kunnen leveren. Bedrijven die AI enkel als marketingelement presenteren zonder aantoonbare integratie in het product worden minder goed beoordeeld. 

Zakelijke dienstverleners 

Hier ligt de nadruk op productiviteit per medewerker en schaalbaarheid. Kopers stellen vragen over omzet per fte en hoe dat zich ontwikkelt als AI-tools verder worden ingezet. Een dienstverlener met een hogere omzet per fte dan sectorgemiddelde en een verklaring daarvoor heeft een sterkere onderhandelingspositie. 

Accountantskantoren 

De sector staat onder druk van automatisering aan de onderkant: samenstelpraktijk, loonadministratie en standaard belastingaangiftes worden steeds vaker gedeeltelijk geautomatiseerd. Kopers kijken of de adviescomponent groot genoeg is en ook groeit. Kantoren die dat kunnen implementeren, blijven aantrekkelijk. 

Familiebedrijven en industrieel mkb 

De discussie is hier pragmatischer. Is het bedrijf digitaal voldoende georganiseerd? Zijn klantdata, orderdata en financiële data consistent beschikbaar en betrouwbaar? Een familiebedrijf dat begonnen is met het vastleggen van operationele kennis scoort positiever dan een bedrijf waarbij alles afhankelijk is van de directeur-grootaandeelhouder.

4. AI tijdens due diligence

Due diligence kent inmiddels twee AI-dimensies. Aan de ene kant gebruiken kopers tools die datarooms geautomatiseerd doorzoeken, contracten analyseren op risico-elementen en financiële data verifiëren. Wat vroeger weken kostte, duurt nu soms dagen. Gaten in documentatie die eerder onder de radar bleven, worden nu sneller vastgesteld. 

Aan de andere kant wordt AI zelf een onderwerp van due diligence. Vragen die standaard zijn geworden: 

• Welke AI-tools worden gebruikt, en zijn deze operationeel geïntegreerd of experimenteel? 

• Welke data wordt gebruikt en zijn privacy-afspraken op orde? 

• Is er beleid voor AI-gebruik door medewerkers? 

• Welke functies zijn kwetsbaar voor AI-substitutie op middellange termijn? 

Regelgeving speelt daarbij mee. De Europese AI Act wordt stapsgewijs ingevoerd, met aanvullende eisen voor hoog-risico-systemen die in 2026 volgen. Kopers die blootstelling aan AI Act-risico's constateren, verwerken dat in de prijs of dealstructuur. Voor verkopers is voorbereiding daarom essentieel: een dataroom met voornamelijk financiële cijfers is niet langer voldoende. 

5. Wat ondernemers vandaag al kunnen doen

Er is voor ondernemers geen directe noodzaak om nu overhaast te beginnen met grote AI-projecten. De eerste stap is eenvoudiger: breng in kaart waar tijd, fouten en afhankelijkheden zitten. Welke processen herhalen zich? Waar wordt veel handmatig gekopieerd of gerapporteerd? Welke data is beschikbaar maar wordt nauwelijks gebruikt? 

Waarde ontstaat waar AI aansluit op een concreet bedrijfsprobleem. Denk aan automatische samenvattingen van klantgesprekken, ondersteuning bij offertes, analyse van marge per klantgroep of snellere managementrapportages. Voor een toekomstig verkoopproces geldt: kopers betalen niet voor losse experimenten, maar voor bewijs. Laat zien dat middels AI-toepassingen processen sneller lopen, medewerkers productiever worden of marges structureel stijgen.

Conclusie

Ondernemers die nu niets doen, lopen een concreet risico. 

Dat is geen alarm, maar het is wat de cijfers laten zien: één op de vijf strategische kopers liet in 2026 een deal schieten vanwege AI-kwetsbaarheid bij de target onderneming. De bedrijven kwetsbaarder zijn op dit gebied, merken dat in de prijs of in de stille afwezigheid van serieuze bieders. Niets doen met AI is derhalve onverstandig. Het belang van de onderneming tijdig verkoop klaarmaken neemt echter toe, ook het implementeren van AI in de meest interessante/elementaire bedrijfsprocessen kost tijd, ofwel begin daar op tijd mee. Het resultaat: een veel betere bieding van een koper op termijn. 

Dat treft niet alleen technologiebedrijven. Het treft het administratiekantoor dat zijn omzet per medewerker niet kan onderbouwen. Het installatiebedrijf waarvan alle planning in het hoofd van de eigenaar zit. De zakelijk dienstverlener waarvan de klanten binnenkort zelf goedkopere alternatieven vinden. De vraag hoe een bedrijf er over vijf jaar uitziet als AI de sector binnendringt, wordt steeds vaker gesteld, ook in gesprekken over Nederlandse mkb-ondernemingen. 

AI verandert de M&A-markt op twee niveaus: het maakt dealprocessen sneller en meer datagedreven, maar belangrijker nog, het verandert de bedrijven die worden verkocht. Voor ondernemers ligt daar een duidelijke opdracht: denk nu na over waar uw bedrijf staat, wat uw verdienmodel kwetsbaar maakt en waar technologie helpt om die positie te versterken. Kopers betalen voor kwaliteit, groei, vertrouwen en up-to-standard technologie. Wat verandert, is hoe ze dat beoordelen en waarderen. 

Denk je eraan om jouw onderneming te verkopen? En wil je eens sparren over het verkoopproces, de waarde van je bedrijf of jouw mogelijkheden? Neem vrijblijvend contact met ons op. Wij denken graag met je mee. Gewoon helder, met visie.